Ἀφορμῆς δοθείσης ἀπό τή γενικευμένη μαλάκυνση καί ἐταιρική ἡμιμάθεια τοῦ ὁμίλου Ο.Α.Σ.(Α), ὁ ὁποῖος χαρακτηρίζει παραπλανητικά καί ἀδιάφορα γιά τόν ἐπιβάτη ὡς "κυκλική" ὁποιαδήποτε γραμμή ἔχει ἑνα καί μοναδικό τέρμα γιά τό downtime τοῦ προσωπικοῦ, καλό θά εἶναι νά ἀνοίξῃ ἕνας διάλογος γιά τήν δόκιμη ταξινόμηση τῶν πολυποίκιλων συγκοινωνιακῶν διαδρομῶν καί διαδρόμων. Προφανῶς ἐνώπιον τοῦ ἐπιβάτη, κυκλική εἶναι μία διαδρομή τήν ὁποία τό ὄχημα διατρέχει ἐξ ὁλοκλήρου χωρίς νά διέλθῃ ξανά ἀπό τό ἴδιο σημεῖο, θεωρῶντας ὡς "ἴδιο σημεῖο" γιά τό ὑπό συζήτηση θέμα καί τήν ἀπέναντι στάση τοῦ ἀντιθέτου ῥεύματος κυκλοφορίας. Μέ τήν ἔννοια αὐτή εἶναι συζητήσιμο ἄν εἶναι "κυκλική" μία γραμμή σχήματος "8" (κλειστή, μή κυρτή διαδρομή πού διασταυρώνει τόν ἑαυτό της ἰσόπεδα ἤ ἀνισόπεδα), ὅπου οὐσιαστικά ἑνα ὄχημα ἐκτελεῖ διαδοχικῶς 2 ἀλληλεφαπτόμενους ἐπιμέρους κύκλους. Νά σημειώσωμε ἐπί τῆ εύκαιρίᾳ ὅτι μία πραγματικά κυκλική γραμμή μπορεῖ καί νά μήν διαθέτῃ κανένα συμβατικό "τέρμα", μέ τά πληρώματα τῶν λεωφορείων νά ἐναλλάσσωνται γιά τό διάλειμμά τους σέ κατάλληλα ἐπιλεγμένες στάσεις, ὥστε τά ὀχήματα νά μήν ἔχουν καθόλου downtime πέρα ἀπό τό τεχνικῶς ἀναπόφευκτο τοιοῦτο.
Πρέπει νά δοῦμε ἐπίσης μήπως προσιδιάζῃ καλύτερα ὁ ὅρος "κυκλοτερεῖς" ἀντί γιά "κυκλικές" γιά λόγους ἀκριβολογίας.
Οἱ ἐσφαλμένα χαρακτηρισθεῖσες ἀπό τόν Ο.Α.Σ.(Α) "κυκλικές" γραμμές θά μποροῦσαν νά ἀποκαλοῦνται ψευδο-κυκλικές ἤ μονοτερματικές. Περαιτέρω μποροῦμε νά καθιερώσωμε τόν ὅρο
"ἀμφίδρομες κυκλοτερεῖς γραμμές" ὅταν αὐτές διαθέτουν καί δεξιόστροφη (ὡρολογιακή) καί ἀριστερόστροφη ἐξυπηρέτηση. Παραδείγματα ἡ γραμμή 7 τῶν ΗΛΠΑΠ, τό Μετρό Γλασκώβης, ὁ τροχιοδρομικός δακτύλιος τῆς A.T.A.C. Ῥώμης CD/CS (Circonvallazione Destra/ Circonvallazione Sinistra). Παρεμπιπτόντως, τό σιδηροδρομικό/τροχιοδρομικό ὑλικό πού τυχόν χρησιμοποιεῖται σέ τέτοιες διαδρομές χρειάζεται περιοδική περιστροφή του σέ τρίγωνο ἤ σέ θηλειά ἀναστροφῆς προκειμένου νά ἰσοσταθμίζεται ἀμφιπλεύρως ἡ φθορά τῶν ἐπισώτρων.
Ὁ ὅρος "βρόχος" γιά τίς -γνήσιες- κυκλικές γραμμές ἐπίσης δέν μοῦ πάει. Συγκοινωνιακός βρόχος εἶναι μιά πολύ γενικώτερη ἔννοια. Μποροῦμε νά ποῦμε ὅτι ἀφορᾶ ὅλες τίς περιπτώσεις ὅπου ὑπάρχει δυνατότητα νά φθάσωμε ἀπό τήν προέλευση στόν προορισμό μέσῳ περισσοτέρων τῆς μιᾶς ἐναλλακτικῶν διαδρομῶν -ἔστω μέ μετεπιβιβάσεις- (ἄρα κλειστό γεωμετρικό σχῆμα) σέ ἀντίθεση μέ δενδροειδεῖς διατάξεις συγκοινωνιακῶν ἐξυπηρετήσεων. Βρόχο π.χ. ἀποτελεῖ τό τρίγωνο τῶν γραμμῶν τοῦ Μετρό Μοναστηράκι - Ὁμόνοια - Σύνταγμα. Εἰρήσθω ἐν παρόδῳ, τό τρίγωνο γραμμῶν Μετρό αὐτοῦ τοῦ εἰδους ἐντός C.B.D. (Central Business District) ἀποκαλεῖται στή συγκοινωνιολογική ἀργκό "Σοβιετικό τρίγωνο", καθ' ὅσον προτείνεται ἀπό τή Σοβιετική συγκοινωνιολογική σχολή. Εἶναι σφάλμα νά ταυτίζωμε τήν ἀμφίδρομη κυκλοτερή γραμμή μέ τήν ἔννοια τοῦ βρόχου, τοῦ ὁποίου ἀποτελεῖ μία σχετικῶς σπάνια ὑποπερίπτωση.
Ἀφοῦ λοιπόν λύσαμε τό ζήτημα τῶν "κυκλικῶν" / κυκλοτερῶν γραμμῶν πᾶμε νά δοῦμε τίς
λοιπές γεωμετρικες μορφές τῶν συγκοινωνιακῶν γραμμῶν
ἀρχῆς γενομένης ἀπό τήν ἁπλούστερη καί πιό αὐτονόητη μορφή, τήν
ἀπ'εὐθείας σύνδεση (direct route). Ἐξυπακούεται ὅτι αὐτοῦ τοῦ εἴδους τά δρομολόγια ἀξιοποιοῦν τή συντομωτέρα, ἤ σχεδόν συντομωτέρα ὅδευση μεταξύ τῶν 2 τερματικῶν τους. Χαρακτηριστική ἡ περίπτωση τῶν γραμμῶν 550 καί πρώην 450 τοῦ Ο.Α.Σ.(Α). Ἀκολουθοῦν τήν ἴδια διαδρομή πού θά ἐπέλεγε καί ἕνας γιωταχής γιά νά κινηθῇ μεταξύ τῶν ἄκρων τους. Θά προτείναμε σάν "rule of thumb" τό χαρακτηρισμό μιᾶς σύνδεσης ὡς direct ἄν δέν ὑπερβαίνῃ τή συντομωτέρα ὁδική ἀπόσταση παραπάνω ἀπό τό ¼ αὐτῆς.
Ἡ εὐθεία βεβαίως εἶναι ἡ συντομωτέρα ὁδός, πλήν ὅμως ὄχι καί ἡ πάντοτε ἐνδεδειγμένη ὅταν μιλοῦμε γιά μέσα μαζικῆς μεταφορᾶς. Σχεδόν πάντοτε χρειάζονται καί γραμμές διαφόρων μορφῶν
περιπορείας.
Προκύπτουν λόγῳ τῆς κοινά παραδεκτῆς ἀναγκαιότητος νά μήν ἀπαιτεῖται πάνω ἀπό 0,45 - 0,5 km ποδαρόδρομος ὡς τήν πλησιέστερη στάση ἐντός τῆς σκοπουμένης ζώνης ἐξυπηρετήσεως, γι'αὐτό καί "σαρώνουν" τά "μάτια" τοῦ καννάβου τοῦ δικτύου "κορμοῦ" (βλ. κατωτέρω) "σκουπίζοντας" τούς ἐπιβάτες πού ἀπέχουν αἰσθητά ἀπό τό τελευταῖο. Τέτοιες περιπορεῖες μπορεῖ νά εἶναι
ἡμικυκλικές, τεθλασμένες, ὀφιοειδεῖς, μαιανδροειδεῖς, (ἤτοι μή κυρτές), ἤ καί συνδυασμός αὐτῶν πέρα ἀπό τίς ἥδη θιγεῖσες κυκλοτερεῖς. Αὐτονόητα αὐτές οἱ διαδρομές, ἰδίως οἱ μή κυρτές, εἶναι ἀπωθητικά βραδεῖες γιά μετακινήσεις πέραν τῶν ἐνδοσυνοικιακῶν, ὁπότε οἱ ἐπιβάτες μεγαλύτερων ἀποστάσεων προτιμοῦν νά μετεπιβιβάζονται σέ πρώτη εὐκαιρία στήν προσφορώτερη απ'εὐθείας γραμμή γιά τή συνέχιση τοῦ ταξιδιοῦ.
Ταξινομήσεις ὡς πρός τή φυσιογνωμία/ρόλο τῆς κάθε γραμμῆς
Γραμμές
κορμοῦ εἶναι προσανατολισμένες πρός τήν ἐξυπηρέτηση ὀγκωδῶν συγκοινωνιακῶν ῥοῶν μείζονος μήκους, συνεπῶς προσιδιάζουν σέ ἀπ'εὐθείας ὁδεύσεις. Εἶναι ἀπαραίτητο, στήν περίπτωση πού ἐξασφαλίζονται μέ λεωφορεῖα, νά διατρέχωνται καί ἀπό
δρομολόγια ἐξπρές, ἤτοι περιωρισμένων σταθμεύσεων, ἐάν τό ἐπιτρέπῃ ἡ χωρητικότης τῶν διατρεχομένων ὁδικῶν ἀρτηριῶν. Ἔτσι αὐξάνονται οἱ μέσες ταχύτητες γιά τούς ἐπιβάτες μεγάλων ἀποστάσεων.
Γραμμές
τροφοδοτικές εἶναι κατά κύριο λόγο προσανατολισμένες πρός τήν τροφοδοσία τῶν προηγουμένων μέ ἐπιβάτες ἐκτός τῆς ζώνης ἐπιρροῆς των (catchment area). Τά ὡράριά των χρειάζεται νά συντονίζωνται μέ τίς διελεύσεις τῶν δρομολογίων κορμοῦ πρός ἐλαχιστοποίηση τοῦ "πέναλτυ" μετεπιβιβάσεως.
Ὑβριδικότητες ὡς πρός τή γεωμετρία, εἰτε ὡς πρός διάφορα λειτουργικά χαρακτηριστικά τῶν γραμμῶν
Δέν ἔχουν ὅλες οἱ γραμμές τόν ἴδιο χαρακτῆρα καθ'ὁλόκληρο τό μῆκος των. Γιά παράδειγμα τό Β5 τῆς Ἁγ. Παρασκευῆς εἶναι μία ἀπ'εὐθείας σύνδεση κορμοῦ στό μεγαλύτερο κομμάτι της, ἀλλά ἐντός Ἁγ. Παρασκευῆς μεταπίπτει σέ μία ἡμικυκλική, βραδυκίνητη "σκούπα", καθιστῶντας τή μετεπιβίβαση στίς εὐθυτενέστερες γραμμές τῆς Μεσογείων προτιμώτερη γιά τήν ἄμεση προσπἐλαση τῆς πλατείας Ἁγ. Παρασκευῆς, συνηγορούσης καί τῆς τηλεματικῆς.
Μία συνήθης
ὑβριδική γεωμετρία εἶναι ἐκείνη τοῦ
"λάσσου", μέ ἕνα γραμμικό ἀμφίδρομο σκέλος καί μία εὐμεγέθη "θηλιά" κατά τό δεύτερο σκέλος. Παράδειγμα τό τοπικό "309" τοῦ Κορωπίου. Μία περιπλοκώτερη ἐκδοχή τοῦ "λάσσου" συναντοῦμε στήν παραλιακή διαδρομή τοῦ τράμ, ἡ ὁποία καταλήγει μέ ἕνα
loop σχήματος "8" στόν κεντρικό Πειραιᾶ.
Μιλῶντας γιά "θηλιές", νά διευκρινίσωμε ὅτι σχεδόν ὅλες οἱ γραμμές λεωφορείων καί τράμ καταλήγουν σέ μικρές "θηλιές" πού χρησιμεύουν στήν ἀναστροφή τῶν ὀχημάτων γιά τό ταξίδι τῆς ἐπιστροφῆς καί θά ἔλεγε κάποιος ἀφελῶς ὅτι εἶναι ὅλες τους loop-to-loop.
Μία σπάνια ἐξαίρεση ἀποτελεῖ τό τρόλλεϋ 683 τοῦ Ζόλινγκεν, πού ἐλλείψει χώρου γιά συμβατική ἀναστροφή καταλήγει σέ περιστροφική πλάκα! Εἶναι προφανές ὅτι μικρο-μεσαῖες "θηλιές" πού προκύπτουν ἀναγκαστικά χάριν ἀναστροφῆς ἤ/καί κυκλοφοριακῶν μονοδρομήσεων ΔΕΝ τίς προσμετροῦμε στίς γραμμές τύπου "λάσσο". Ἀκόμη, δέν προσμετροῦμε γραμμές μέ ἄνοδο καί κάθοδο μοιρασμένες σέ γειτονικούς μονοδρόμους, πού ἐπίσης ἀποτελοῦν προϊόν ἐξαναγκασμοῦ, τίς θεωροῦμε οἰωνεί γραμμικές. Προσμετροῦμε τίς γραμμές ὅπου συνειδητά ὁ συγκοινωνιακός φορέας ἀνοίγει πλατιά τήν περίμετρο τοῦ "λάσσου", πού σημαίνει ὅτι πρέπει νά περικλείονται πολυάριθμα οἰκοδομικά τετράγωνα.
Τέλος, μία ἄλλη ἐνδιαφέρουσα σύνθετη γεωμετρία εἶναι ἐκείνη τοῦ
"φιόγκου" (spiral loop), ὁπου βρόχος παρεμβάλλεται μεταξύ 2 γραμμικῶν τμημάτων μιᾶς διαδρομῆς. Αὐτοί οἱ βρόχοι μπορεῖ νά εἶναι ἀμφίδρομης διανύσεως (π.χ. τό τμῆμα Materdei-Medaglie d'Oro τοῦ ΜΕΤΡΟ στή Νάπολη, βλέπε σχῆμα κάτω ἀπό τό ἄρθρο) ἤ μιᾶς μόνο κατευθύνσεως (π.χ. γραμμή 309β στό Πόρτο-Ράφτη).
| Θά μπορούσαμε νά χαρακτηρίσωμε καί ὡς ἡμιταχεῖες κάποιες γραμμές, ὅπου κατά τμήματα ἐπικαλυπτόμενα μέ συμβατικές γραμμές μπορεῖ νά παραλείπωνται στάσεις, σέ ἀντίθεση μέ ἄλλα τμήματα τους ὅπου τηροῦνται ὅλες οἱ στάσεις. Παράδειγμα, τά δρομολόγια "ἐξπρές" τοῦ Νεοϋορκέζικου Μετρό σέ διαδρόμους τριπλῆς καί τετραπλῆς τροχιᾶς. |
Πολεοδομικῆς φύσεως διαφοροποιήσεις μεταξύ τῶν γραμμῶν
Ἀκτινικές γραμμές συνδέουσες τήν C.B.D. μέ τήν περιφέρεια μιᾶς πόλεως
Διακεντρικές γραμμές συνδέουσες 2 περιφερειακες ζῶνες περνῶντας μέσα ἀπό τήν C.B.D. Πολλές ἐξ αὐτῶν προκύπτουν διά τῆς συγχωνεύσεως 2 ἀκτινικῶν γραμμῶν πρός ἀπαλοιφή τῶν ἀνεπιθύμητων ἀφετηριῶν μέσα στά κέντρα τῶν πόλεων (π.χ. γραμμές 622 & 815 τοῦ Ο.Α.Σ.Α). Εἰδική ὑποπερίπτωσή τους οϊ
διαμετρικές γραμμές πού συνδέουν 2 περίπου ἀντιδιαμετρικές μεταξύ των συνοικίες εὐθυτενῶς.
ἤ
περιμετρικές (τοξοειδεῖς) γραμμές συνδέουσες 2 περιφερειακες ζῶνες περνῶντας μακρυά ἀπό τήν C.B.D.
| Διαπεριφερειακες ἐφαπτομενικές γραμμές συνδέουσες 2 περιφερειακες ζῶνες περνῶντας ξώφαλτσα/ξυστά ἀπό τήν C.B.D. ὅπως οἱ 550 καί πρώην 450 τοῦ Ο.Α.Σ.(Α). |
Τοπικές γραμμές μικρότερου μήκους μέ βασικό στόχο τήν τροφοδοτηση τῶν προηγουμένων κατηγοριῶν
Posts
